Het Portugese juweel is een van de meest opvallende wezens die je in zee kunt tegenkomen. Met zijn blauwpaarse kleur en glanzende blaas ziet het er bijna kunstzinnig uit, als iets wat niet echt kan zijn. Toch is dit zeedier allesbehalve onschuldig. Wie ermee in aanraking komt, vergeet dat niet snel. Steeds meer vakantiegangers langs de Europese kust komen dit bijzondere wezen tegen, en het is goed om te weten waar je mee te maken hebt.
Geen kwal, maar een kolonie van kleine organismen
Veel mensen denken dat de Physalia physalis, de wetenschappelijke naam van dit wezen, een kwal is. Dat klopt niet helemaal. Het is een zogenoemde staatkwal, wat betekent dat het eigenlijk bestaat uit een grote groep kleine organismen die samenwerken alsof ze één dier zijn. Elk onderdeel heeft een eigen taak: sommige zorgen voor voortbeweging, andere voor voeding en weer andere voor de voortplanting. De opvallende blauwe of paarse blaas bovenaan de kolonie fungeert als een soort zeil. Daarmee drijft het wezen mee op de wind en de stroming, zonder zelf te zwemmen. Dat maakt het ook lastig te voorspellen waar het opduikt.
Tentakels die meterlang kunnen zijn
Onder de blaas hangen lange tentakels die soms wel vijftig meter lang worden. Deze tentakels zijn bijna onzichtbaar in het water, wat ze extra gevaarlijk maakt. Ze bevatten giftige cellen die ook nog werken nadat het wezen al dood is of op het strand is aangespoeld. Een aanraking geeft een brandende pijn die direct voelbaar is. Bij gevoelige mensen of bij veel contact kan de reactie ernstiger zijn: zwellingen, hartkloppingen en in zeldzame gevallen een allergische reactie die medische hulp vereist. Kinderen en ouderen zijn kwetsbaarder dan gezonde volwassenen. Het is daarom verstandig om nooit een aangespoeld exemplaar aan te raken, ook niet met blote handen.
Waar en wanneer je dit zeedier tegenkomt
Dit zeedier leeft van nature in warme, tropische oceanen. Door veranderingen in zeestromingen en temperaturen spoelen er de laatste jaren steeds vaker exemplaren aan op Europese stranden. Portugal, Spanje, de Canarische Eilanden en ook delen van Frankrijk zijn bekende locaties waar het voorkomt. In de zomermaanden, wanneer de watertemperatuur stijgt, is de kans het grootst. Stranden in Zuid-Europa plaatsen soms waarschuwingsvlaggen als er exemplaren zijn gesignaleerd. Check altijd de vlaggen en luister naar aanwijzingen van strandwachten. Zie je een blauwe of paarse blaas op het water drijven, ga dan direct uit het water en waarschuw anderen.
Wat te doen bij contact met de tentakels
Als je per ongeluk in aanraking komt met de tentakels, is het belangrijk om rustig te blijven en snel te handelen. Raak de getroffen plek niet aan met je blote handen, want dan raak je ook je handen besmet. Verwijder eventuele tentakelresten voorzichtig met een object, zoals een stuk karton of een schelp. Spoel de plek daarna af met zout zeewater, niet met zoet water, want dat kan de gifcellen activeren. Ook ijs kan helpen om de pijn te verminderen. Ga naar een strandpost of arts als de klachten erger worden, als er zwellingen optreden of als de persoon een allergische reactie heeft. Urine werkt trouwens niet als middel, dat is een hardnekkige mythe die geen basis heeft in de wetenschap.
Veelgestelde vragen
Is het Portugese juweel gevaarlijk voor mensen?
Contact met de tentakels van dit zeedier is pijnlijk en kan gevaarlijk zijn. De giftige cellen veroorzaken een brandende pijn. Bij gevoelige mensen of bij een grote hoeveelheid contact kunnen de klachten ernstiger zijn. In zeldzame gevallen is medische hulp nodig.
Wat moet je doen als je een exemplaar op het strand ziet liggen?
Raak een aangespoeld exemplaar nooit aan, ook niet als het er dood uitziet. De gifcellen in de tentakels blijven actief, zelfs als het dier al lang niet meer leeft. Waarschuw een strandpost of meld het bij de bewaking.
Kun je dit zeedier herkennen in het water?
De blaas bovenop het water is blauw of paars van kleur en glanzend. Het lijkt soms op een plastic zakje. De tentakels hangen onzichtbaar onder het wateroppervlak, waardoor je ze niet altijd op tijd ziet. Wees daarom alert als je de blaas ziet drijven.
Waarom spoelen er steeds meer van deze wezens aan in Europa?
Door hogere zeewatertemperaturen en veranderingen in oceaanstromingen verschijnen deze dieren vaker in Europese wateren. Ze hebben geen eigen aandrijving en bewegen volledig mee met wind en stroming, waardoor ze soms ver buiten hun normale leefgebied terechtkomen.
